ავტოიმუნური პროტოკოლი

იკვებე ჯანსაღად

დღეისთვის მსოფლიოში ცნობილია დაახლოებით 80, და ზოგიერთი ცნობით, 100-ზე მეტი ავტოიმუნური დაავადება. მათ შორის ყველაზე გავრცელებულია: რევმატოიდული ართრიტი, ჰაშიმოტოს ავტოიმუნური თირეოიდიტი, გრეივის დაავადება, გაფანტული სკლეროზი, კრონის დაავადება, ვასკულიტი, სისტემური წითელი მგლურა, ცელიაკის დაავადება,შეგრენის სინდრომი, ფსორიაზი, ტიპის 1 დიაბეტი, ალერგია, ვიტილიგო. 

ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტის სტატისტიკის თანახმად, შეერთებულ შტატებში 25 მილიონზე მეტი ადამიანი დაავადებულია ავტოიმუნური დაავადებებით. ეს მაჩვენებელი აღემატება შაქრიანი დიაბეტის, გულ-სისხლძარღვთა და ონკოლოგიური დაავადებების მქონე პაციენტების რაოდენობას. ზოგადი შეფასებით, პლანეტის ყოველ მეხუთე მკვიდრს აქვს ავტოიმუნური დაავადება. 

გენეტიკა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს, თუმცა ავტოიმუნური პროცესის განვითარება მხოლოდ 25% -ით არის დამოკიდებული გენებზე! ავტოიმუნიტეტის მანიფესტაციაში დარჩენილი წვლილი შეაქვს სხეულის მდგომარეობას და გარე ფაქტორებს. პირველ რიგში, ეს არის ჩვენი კვება, ძილი, ფიზიკური დატვირთვა, ფსიქოლოგიური კეთილდღეობა. 

დავიწყოთ კვებით! ეს არის მომხიბლავი მოგზაურობა ავტოიმუნური პალეოს პროტოკოლის სამყაროში (შემოკლებით აიპ) – კვება, რომელიც მიმართულია სიმპტომების შემცირებისკენ, ასევე ავტოიმუნური პროცესის უკუქცევისკენ. 

ავტოიმუნური პალეოს პროტოკოლი – სტანდარტული პალეო დიეტის უფრო მკაცრი ვერსიაა.

ავტოიმუნური პროტოკოლის საფუძველშია, ამერიკელი ექიმი – Sarah Ballantyne, რომელიც გამოჯანმრთელდა და გადავიდა რემისიაში ორ დაავადებაზე: ფსორიაზი და ჰაშიმოტოს ავტოიმუნური თირეოიდიტი. სწორედ მან გადაიტანა თავისი გამოცდილება სპეციალურ დიეტაში. 

ავტოიმუნური პალეოს პროტოკოლის მიზანი, ავტოიმუნური შეტევის შესუსტება და სიმპტომების შემსუბუქებაა. იგრძნოთ გაუმჯობესება და ნახოთ ეფექტი ანალიზებში.

როგორ მიაღწიოთ მიზანს?

– ერთი მხრივ, ამოიღეთ საკვები, რომელიც ძირს უთხრის ჯანმრთელობას. 

– მეორე მხრივ, შეიტანეთ საკვები, რომელიც ჯანმრთელობას უწყობს ხელს.

რამდენი ხანი უნდა იყოთ აიპ– ზე?

დამოუკიდებლად, არა უმეტეს ერთი თვისა. ეს საკმაოდ შეზღუდული დიეტაა, რომლის გახანგრძლივებაც შეიძლება გამოიწვიოს სტრესი. მაგრამ ღირს აიპ– ის ცდა ერთი თვის განმავლობაში, რომ შეადაროთ შეგრძნებები მანამდე/შემდეგ !

გრძელვადიანი გამოყენებისთვის აიპ ხშირად მოითხოვს ექიმის კორექტირებას. პროფესიონალური პარალელური მუშაობა ავტოიმუნიტეტის სხვა ძირეულ მიზეზებთან, ხარვეზების აღმოფხვრა, საჭმლის მომნელებელი ტრაქტის ნორმალიზება, წამლის ჩარევა ორგანიზმში ქრონიკული ანთების აღმოსაფხვრელად. 

პროტოკოლის ბოლოს ხდება თითო აკრძალული საკვების შეყვანა და ფიქსირდება სხეულის რეაქცია. ზოგისთვის, ეს პროტოკოლი შეიძლება იყოს უფრო გრძელვადიანი, ზოგჯერ სიცოცხლის ბოლომდეც. 

რა შედეგების მიღწევაა შესაძლებელი?

შედეგი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა დაავადებას ებრძვით, რამდენი ხანია რაც გაქვთ და რამდენად აგრესიულია. აქედან გამომდინარე, აიპ – ზე შეგიძლიათ მიიღოთ შემდეგი შედეგები:

– რაციონში ცვლილებებმა შეიძლება გამოიწვიოს დაავადების რემისია;

– შეანელოს თქვენი დაავადების პროგრესი;

– ან უბრალოდ გააუმჯობესოს თქვენი ცხოვრების ხარისხი.

ავტოიმუნური პალეო პროტოკოლის დიეტის დროს ორგანიზმში ცვლილებები ხდება 4 პრინციპის შესაბამისად:

აიპ – ზე არ ჭამენ, არამედ იკვებებიან

– სხეულის ყველა სისტემას სჭირდება დიდი რაოდენობით ვიტამინები, მინერალები, ანტიოქსიდანტები, აუცილებელი ცხიმოვანი მჟავები და ამინომჟავები. საკვები ნივთიერებების დეფიციტი ან დისბალანსი ავტოიმუნური დაავადებების განვითარების ერთ-ერთი მიზეზია. საკვები ნივთიერებებით მდიდარი დიეტა უზრუნველყოფს სამშენებლო ბლოკს. ეს აუცილებელია დაზიანებული ქსოვილების რეგენერაციისთვის. არცერთი საკვები არ უნდა იყოს ცარიელი. აიპ – ზე ჩვენ ვირჩევთ მკვებავ საკვებს, მაგრამ მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ამ ნივთიერებების საკვებით მიღება, არამედ მათი ათვისება ორგანიზმით, ამისათვის კუჭ-ნაწლავის ტრაქტი კარგად უნდა ფუნქციონირებდეს! 

იმუნიტეტის 80% – ია ნაწლავებში

– გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი – იმუნურ სისტემაში დაბნეულობის ერთ-ერთი ძირითადი მიზეზია. ნაწლავის გარშემო დიდი რაოდენობითაა ლიმფოიდური ქსოვილი. ეს არის ”დაცვა”, რომელის მეშვეობითაც უშვებს კარგს და აყოვნებს ცუდს. მაგრამ ხდება, რომ დაცვა “იბნევა”, რადგან ნაწლავების ფორები ფართოვდება და მათი მეშვეობით აღწევს ის, რაც არ უნდა ხვდებოდეს სისხლძარღვში. იმუნიტეტი შეიძლება განსაკუთრებით აგრესიული გახდეს: დაიწყოს ყველაფრის დაბომბვა გარშემო – და ეს არის პირდაპირი გზაა ავტოიმუნისკენ. აიპ-ი იმაზეა გათვლილი, რომ გამორიცხოს პროდუქტები, რომლებიც იწვევენ ნაწლავების გამტარიანობას და ნაწლავის კედლის მოშუშებას. და ასევე შეავსოს ნაწლავები სასარგებლო ბაქტერიებით.

ჰორმონების ჰარმონია

– რას, რამდენს და როდის ვჭამთ, გავლენას ახდენს სხვადასხვა ჰორმონზე, რომლებიც ურთიერთმოქმედებენ იმუნურ სისტემასთან. როდესაც დიეტური ფაქტორები (მაგ, ძალიან ბევრი შაქრის მიღება) არღვევს ამ ჰორმონების რეგულირებას, იმუნური სისტემის სტიმულირდება. ჰორმონალური ბალანსი ასევე დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენი საათი გვძინავს, რამდენ დროს ვატარებთ ჰაერზე, რამდენს ვმუშაობთ და რამდენად კარგად ვმართავთ სტრესს.

ყველაფერი კომპლექსში = იმუნური სისტემის რეგულირება

– იმუნური რეგულირება ხდება ნაწლავის მიკრობიუმის მრავალფეროვნებისა და რაოდენობის აღდგენის გზით. ასევე მნიშვნელოვანია ნაწლავის აღდგენა, როგორც ადეკვატური ბარიერის. დარწმუნდით, რომ შეავსეთ მიკროელემენტები და მიაღწიეთ ძირითად ჰორმონების ბალანსს, რაც, თავის მხრივ, არეგულირებს იმუნურ სისტემას.

რა შეიძლება

ცელულოზა:

– დიდი რაოდენობით ბოსტნეული და მწვანილი თითოეულ კერძთან. ახალი მწვანილი. უმი ბოსტნეულის სალათი.

– ჯვარცმული ბოსტნეული (ბროკოლი, კომბოსტო, არგულა, ყვავილოვანი კომბოსტო, ბრიუსელის კომბოსტო და ა.შ.).

– ზღვის ბოსტნეული (ქლორელას და სპირულინას გამოკლებით, რომლებიც იმუნოსტიმულატორები არიან).

– იდეალურ შემთხვევაში, კვირაში 30 სახის სხვადასხვა ბოსტნეული ნაწლავის მიკრობიუმის მრავალფეროვნების გასაზრდელად. იასამნისფერი, თეთრი, მწვანე ხახვი, პრასი – ითვლება  სხვადასხვა ბოსტნეულად.

ნახშირწყლები:

– არა მარცვლეულის სახით:  რუთბაგა, გოგრა, ნიახურის ფესვი, ოხრახუშის ფესვი, ჭარხალი, სტაფილო და ა.შ.

ცილა:

– ყველა კვებასთან ერთად, განსაკუთრებით სუბპროდუქტები – ღვიძლი, კუჭი, გული, ენა და კიდევ ტვინი, ფილტვები და ა.შ. სუბპროდუქტები შეიცავს უფრო მეტ საკვებ ნივთიერებებს, ვიდრე ჩვეულებრივი “კუნთოვანი” ხორცი. მნიშვნელოვანი ვიტამინები, მინერალები, ჯანმრთელი ცხიმები და აუცილებელი ამინომჟავები. მინიმუმ 5 ჯერ კვირაში. 

 – იხვი, ბატი, მწყერი.

– წითელი ხორცი (ცხვრის, საქონლის) არა უმეტეს კვირაში 3 ჯერ, უმჯობესია გამოვრიცხოთ ღორის ხორცი. ხორცი აჯობებს იყოს მაქსიმალურად ველური, საძოვრებზე გაზრდილი.

– ფრინველი (კვირაში ორჯერ ომეგა-6-ის მაღალი შემცველობის გამო).

– თევზი, კვირაში 3 ჯერ. ზღვის პროდუქტები, ხიზილალა, რაც მეტი – უკეთესია! სასურველია ველური ვიდრე ფერმის თევზი.

სასარგებლო ცხიმები:

– ავოკადო,

– ზეთისხილი,

– ზეთი (ქოქოსი, ავოკადო, ზეთისხილი, წითელი პალმის);

– მაღალი ხარისხის ცხიმი;

– ცხიმიანი თევზი (წითელი თევზი, სკუმბრია და ა.შ.).

დამატებით:

– ძვლის ბულიონი ან ლაბა (ხალადეცი) ყოველდღე! უნდა იყოს მოხარშული არა ხორცზე, არამედ ძვლებზე, ტენდონებზე, კანზე.

– ფერმენტირებული პროდუქტები ყოველდღე – კომბოსტოს მწნილი, გოგრა, კიტრი, კომბუჩა, ქოქოსის იოგურტი და კეფირი, ჭარხლის კვასი და ა.შ.

– კენკრა, განსაკუთრებით ის, რაც ბუჩქებზე იზრდება.

– ხილი, განსაკუთრებით ციტრუსები (მაქსიმალურად ვზღუდავთ მაღალი ფრუქტოზის შემცველობით – ვაშლი, ბანანი, ხურმა, ყურძენი, მსხალი, ალუბალი, ბალი).

– სოკო.

– ნაცრისფერი, ზღვის და ჰიმალაი მარილი.

– მწვანილი და სანელებლები (კურკუმა, დაფნის ფოთოლი, ხმელი მწვანილი და ფესვები, ჯანჯაფილი, ზაფრანა და ა.შ.).

– ზოგჯერ ნებადართულია ბუნებრივი დამატკბობლები.

რას გამოვრიცხავთ

-გლუტენი (ყველაფერი ცომეული).

– ყველა მარცვლეული, უგლუტენოც, გამორიცხულია აგრეთვე ფსევდო მარცვლეული (ქინოა, ამარანტი).

– ყველა რძის პროდუქტი, თუნდაც ლაქტოზას გარეშე.

– პარკოსნები (ლობიო, ბარდა, ოსპი და ა.შ.).

-კარტოფილი, ბადრიჯანი, პომიდორი, ბულგარული წიწაკა, ჩილი.

– სოიო და მისგან ყველა პროდუქტი.

– ყავა, კაკაო, ჩაი, ალკოჰოლი.

– შაქარი და ყველა დამატკობელი.

– ფრუქტოზა ხილში 20 გრ ზე მეტი ყოველ დღიურად.

– კვერცხი.

– თხილი და თესლი.

– ზეთი – მზესუმზირის, სიმინდის, სოიოს, სესის, სელის და ა.შ.

– სანელებლები თესლისგან (მდოგვი, მუსკატის კაკალი, ჩილი, პაპრიკა, ქინძი, ძირა, კამის თესლი და ა.შ.).

-დამატკბობლები.

– ემულგატორები და საკვების სხვა დანამატები.

-ასპირინი, იბუპროფენი.

თეფშზე განაწილება:

თეფშზე განაწილებისთვის არ არსებობს მკაფიო რეკომენდაციები. მთავარი აქცენტი უნდა გაკეთდეს ბოსტნეულზე და სუბპროდუქტებზე. შეეცადეთ თქვენი კვება იყოს დაბალანსებული ცილის, ცხიმების, ნახშირწყლების რაოდენობით. ჩვენ არა მხოლოდ ვიღებთ აკრძალულ პროდუქტებს, არამედ შეგვაქვს ახალი! (ფერმენტირებული, ძვლის ბულიონი, მრავალფეროვანი ბოსტნეული და ა.შ.).

კვების რეჟიმი:

იდეალურ შემთხვევაში,დიეტა  ექიმმა უნდა შეადგინოს თქვენთვის, განსაკუთრებით თუ თქვენ აპირებთ ერთ თვეზე მეტხანს დაიცვათ ის . როგორც წესი, რეკომენდებულია 3 კვება, ხემსის გარეშე. მაგრამ თუ კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის პრობლემები გაქვთ, უმჯობესია დიეტის განხილვა ექიმთან.

როგორ შევიდეთ და გამოვიდეთ აიპ – დან

ავტოიმუნური პალეო პროტოკოლში შესვლის 2 გზა არსებობს.

ეტაპობრივი:

დროთა განმავლობაში, თანდათანობით ამოიღეთ ერთი აკრძალული პროდუქტი. თანდათან გაზარდეთ რეკომენდებული პროდუქტების რაოდენობა. თავდაპირველად  უარი თქვით შაქარზე და პროდუქტებზე კონსერვანტებით, შემდეგ გლუტენზე, შემდეგ ლაქტოზაზე. შემდეგ კვირაში ერთხელ ამოიღეთ პროდუქციის აკრძალული კატეგორია. 

სხეული ახერხებს ადაპტირებას. აკვირდებით თქვენს მდგომარეობას.

მკვეთრი გადასვლა:

შეგიძლიათ უცებ შეხვიდეთ აიპ-ში, უარი თქვათ “აკრძალვებზე”, რაციონის გადაწყობით.

+ გამწვავების დროს ეს სტრატეგია შეიძლება გამართლდეს

– ორგანიზმი ვარდება სტრესში.

როგორ შეხვიდეთ კვების სისტემაში – თქვენ გადაწყვიტეთ! მაგრამ უმჯობესია ეტაპობრივი შესვლა.

ავტოიმუნური პროტოკოლის ფაზები:

როგორ ხდება პროდუქტების დაბრუნება? აიპ – რეინტრო

პროტოკოლის გავლის შემდეგ ყოველ 5-7 დღეში შეიყვანეთ მხოლოდ ერთი აკრძალული პროდუქტი და დააკვირდით სიმპტომებს. რეინტროს მეთოდი დაფუძნებულია ელიმინაციაზე ალერგიული და საკვებისადმი მგრძნობიარე ადამიანებისთვის. უკეთესია თქვენი რეაქციების დაფიქსირება. რეაქციები ყოველთვის არ არის აშკარა, ამიტომ ყურადღება მიაქციეთ შემდეგს:

როგორ შევიყვანოთ პროდუქტები

რეკომენდებულია დაიწყოთ მწვანე ლობიოთი. შემდეგ დაამატეთ კვერცხის გულები, შემდეგ კი ცილები. შემდეგი, სცადეთ ბულგარული წიწაკა და აკრძალული ბოსტნეული.  გადადით თესლებზე და თხილეულზე. ფერმენტირებული რძის პროდუქტები და მარცვლეული სცადეთ ბოლოს.

მოემზადეთ მიიღოთ “საცდელი” პროდუქტი, დღეში ორჯერ ან სამჯერ, შემდეგ არ მიირთვათ ის რამდენიმე დღის განმავლობაში და შეხედეთ რეაქციას. სქემა შემდეგია:

ნუ დააბრუნებთ ყველაფერს ერთდროულად! რაც უფრო ნელა დააბრუნებთ საკვებს, მით უფრო ადვილი იქნება თქვენი შემდგომი დიეტის და საკვების მგრძნობელობის დადგენა.

კიდევ რას უნდა მიაქციოთ ყურადღება:

-თუ მიირთმევთ ბალახეულს, საძოვარზე გაზრდილ ხორცს, არც ისე ბევრი ფრინველს და თევზს, ეს კარგი პროპორციაა. თუ უფრო ჩვეულებრივ ხორცს ან ფრინველს ჭამთ ხშირად, საჭიროა გაზარდოთ ცხიმიანი თევზის მიღება (მაგალითად, ორაგული, სკუმბრია, სარდინი, ქაშაყი, კალმახი და კობრი). უმჯობესია ომეგა -3 ცხიმების მიღება ახალი თევზიდან, ვიდრე თევზის ქონიდან. ომეგა -3 ცხიმოვანი მჟავების მოხმარების გაზრდა მნიშვნელოვნად ამცირებს NSAID– ების საჭიროებას პაციენტებში რევმატოიდული ართრიტის დროს. ცხოველური წარმოშობის ცხიმები, რომლებიც გამოიყენება საკვების მოსამზადებლად, უნდა იყოს საძოვარზე გაზრდილი ცხოველის;